Draagmoeder in het buitenland

Inleiding

Het is niet makkelijk om in Nederland een draagmoeder, ook wel surrogaatmoeder genoemd, te vinden. Ook komt niet iedereen in aanmerking voor een medisch traject in Nederland. Daarom kijken sommige wensouders naar een draagmoeder in het buitenland, of kiezen zij ervoor om samen met een draagmoeder naar het buitenland te gaan voor een medische behandeling.

In sommige landen is draagmoederschap gereguleerd en is bemiddeling tussen wensouders en draagmoeders toegestaan. Dat kan aantrekkelijk lijken. Toch is het belangrijk om niet alleen te kijken naar snelheid, kosten of mogelijkheden. Een traject in het buitenland vraagt om zorgvuldige keuzes, juist omdat er veel mensen bij betrokken zijn.

Denk bijvoorbeeld aan het kind, de draagmoeder, een eventuele eiceldonor of zaaddonor en de wensouders zelf. Ook het contact tussen alle betrokkenen en de medische, juridische, psychosociale en ethische kant van het traject verdienen aandacht.

Een traject in het buitenland kan veel betekenen voor jullie kinderwens. Maar keuzes die nu gemaakt worden, kunnen later grote gevolgen hebben voor het kind en voor alle andere betrokkenen.

In het kort: waar moet je op letten?

 Als je een draagmoeder in het buitenland overweegt, zijn dit de belangrijkste aandachtspunten:

1. Kies niet alleen voor wat sneller of goedkoper lijkt: Een goed en zorgvuldig traject is belangrijker dan een traject dat makkelijker lijkt.
2. Zet het belang van het kind centraal: Het kind heeft later vragen over zijn of haar afstamming en ontstaansgeschiedenis.
3. Zorg dat de draagmoeder vrijwillig kiest: Er mag geen sprake zijn van uitbuiting, misbruik of winstbejag.
4. Zorg voor direct contact met de draagmoeder en eventuele eiceldonor: Laat het contact niet alleen via een bureau lopen.
5. Kies nooit voor een anonieme donor: In Nederland is de hulp van een anonieme donor (A-donor) niet toegestaan. Een A-donor is niet in het belang van het kind en kan juridische en medische gevolgen hebben.
6. Neem ruim vóór de start contact op met een gespecialiseerde familierechtadvocaat: Kies iemand in Nederland gespecialiseerd in internationaal draagmoederschap.
7. Laat je begeleiden door een counselor: Een psychosociaal counselor met ervaring in buitenlands draagmoederschap kan helpen bij het maken van zorgvuldige keuzes.

Wil je meer weten over de regels in verschillende landen?

Let op: kies niet alleen op basis van het land. Kijk vooral of de belangen van het kind, de draagmoeder, donor en wensouders goed gewaarborgd zijn.

Waarom kiezen wensouders soms voor draagmoederschap in het buitenland?

Sommige wensouders kijken naar het buitenland omdat het in Nederland moeilijk kan zijn om een draagmoeder te vinden. Ook voldoet niet iedereen aan de voorwaarden voor een medisch traject in een Nederlandse kliniek.

Er zijn verschillende situaties mogelijk:

• wensouders zoeken een draagmoeder in een ander land;
• wensouders reizen samen met een draagmoeder naar het buitenland voor een behandeling;
• wensouders hebben naast een draagmoeder ook een eiceldonor nodig. Je kan een eigen eiceldonor mee nemen naar het buitenland of een eiceldonor in het buitenland zoeken;  
• wensouders kijken naar landen waar draagmoederschap gereguleerd is of waar bemiddeling is toegestaan.

Een behandeling of traject in het buitenland kan daardoor een oplossing lijken. Toch is het belangrijk om vooraf goed te onderzoeken wat de gevolgen zijn.

Een traject in het buitenland is, net als in Nederland, vaak tijdrovend en kostbaar. Snelheid en lage kosten mogen nooit belangrijker worden dan de belangen van het kind, de draagmoeder, de donor en de wensouders.

Het belang van het kind staat voorop

Bij draagmoederschap zijn meerdere mensen betrokken bij het ontstaan van een kind. Denk aan de wensouders, de draagmoeder en soms ook een eiceldonor of zaaddonor.

Voor een kind kan het later belangrijk zijn om te weten:

• wie de draagmoeder is;
• waarom zij heeft geholpen;
• of er een donor betrokken is;
• wie de genetische ouder of ouders zijn;
• hoe het kind is ontstaan;
• welke mensen een rol hebben gespeeld in zijn of haar verhaal en waarom.

Dit wordt ook wel de ontstaansgeschiedenis genoemd. Daarnaast kan een kind vragen krijgen over afstammingsinformatie: waar kom ik genetisch vandaan?

Hoe meer mensen betrokken zijn bij het ontstaan van het kind, hoe belangrijker het is om daar vooraf goed over na te denken. Een kind kan later andere vragen, gevoelens of behoeften krijgen dan wensouders nu verwachten.

Een draagmoeder in het buitenland woont vaak ver weg. Daardoor kan het lastiger zijn om een relatie op te bouwen en contact te onderhouden, zowel voor wensouders als later voor het kind. 

Fysieke afstand, taalverschillen, cultuurverschillen en afhankelijkheid van online gesprekken kunnen ervoor zorgen dat betrokkenheid tijdens de zwangerschap minder vanzelfsprekend is. 

Als het kind later vragen heeft over zijn of haar ontstaansgeschiedenis, kan die afstand extra groot voelen. Daarom is het belangrijk om al vóór de start na te denken over contact op de lange termijn.

Afstamming en ontstaansgeschiedenis

Iedereen heeft een gezin van herkomst. Ook wanneer iemand geen actieve rol speelt in het leven van een kind, kan die persoon toch belangrijk zijn voor het kind. Zowel de sociale, biologische en genetische ouders hebben een rol in het leven van het kind. Al deze mensen vormen samen met het kind een groep. 

Ouders moeten ervoor zorgen dat het kind iedereen kan leren kennen die een rol heeft gespeeld in zijn of haar ontstaansgeschiedenis. Het is belangrijk dat: 

• Een kind zijn of haar draagmoeder of donor vragen kan stellen.
• Het kind ook het verhaal van zijn of haar draagmoeder of donor kan horen.
• Als het kind dat wil, kan het een relatie opbouwen met de draagmoeder of donor.

Het kan zijn dat de loyaliteit van een kind tijdens zijn of haar leven verplaatst. Het is belangrijk daar vooraf over na te denken en daar met aandacht mee om te gaan door wensouders, draagouders en eventuele eiceldonor. 

Bij draagmoederschap moet een kind zich later verhouden tot verschillende mensen en gezinnen:

• het gezin van de wensouders;
• de draagmoeder;
• het gezin van de draagmoeder 
• eventuele andere kinderen van de draagmoeder;
• een eventuele eiceldonor;
• eventuele kinderen van de donor;
• andere halfbroers of halfzussen.

Dat kan ingewikkeld zijn. Niet omdat draagmoederschap verkeerd is, maar omdat het kind later vragen kan krijgen over iedereen die heeft bijgedragen aan zijn of haar bestaan.

Hoe groter de afstand is tot de draagmoeder of donor, hoe moeilijker het later kan zijn voor het kind om antwoorden te krijgen. Denk aan afstand door een ander land, een andere taal of een andere cultuur.

Contact met de draagmoeder

Als je draagmoederschap in het buitenland overweegt, neem dan de tijd om de draagmoeder goed te leren kennen.

Dat contact zal vaak online plaatsvinden. Juist daarom is het belangrijk om bewust ruimte te maken voor gesprekken en de tijd voor te nemen. Leer elkaar kennen, bespreek verwachtingen en praat over de rol die jullie in elkaars leven en in het leven van het kind kunnen hebben. Voor dit gesprek kan je de praatplaat buitenland gebruiken of het vragenspel.

Goed contact is belangrijk omdat:

• je beter begrijpt waarom de draagmoeder dit wil doen;
• je beter kunt inschatten of zij vrijwillig kiest;
• je samen afspraken kunt maken;
• je kunt bespreken wat er gebeurt als iets anders loopt dan verwacht;
• het kind later vragen kan stellen;
• contact na de geboorte mogelijk blijft;
• eventuele kinderen van de draagmoeder ook kunnen weten waar de baby woont.

De draagmoeder en eventuele eiceldonor maken deel uit van het verhaal van het kind. Ook als zij ver weg wonen.

Laat het contact met de draagmoeder niet alleen via een bureau (agency) verlopen. Direct contact helpt om elkaar beter te leren kennen en maakt het traject menselijker, zorgvuldiger en transparanter. Zo ben je meer betrokken bij de zwangerschap, kun je samen afspraken maken en voorkom je dat het bureau (agency) een te grote rol krijgt in beslissingen.

Een draagmoeder moet vrijwillig kunnen kiezen om draagmoeder te zijn. Er mag geen sprake zijn van druk, misbruik, uitbuiting of winstbejag. Dat geldt ook voor een eventuele donor.

In veel landen worden draagmoederschapstrajecten uitgevoerd. Maar niet overal zijn de belangen van draagmoeders, eiceldonoren, wensouders en kinderen goed beschermd. Soms zijn er onvoldoende waarborgen op psychosociaal, medisch, juridisch of ethisch gebied.

Kies daarom voor een land en een traject waarin het belang van het kind voorop staat en waarin ook de draagmoeder en eventuele eiceldonor goed beschermd worden. Laat je hierbij voorlichten door een gespecialiseerd advocaat in internationaal draagmoederschap. 

Als er een eiceldonor nodig is

Soms is er naast een draagmoeder ook een donor nodig om een zwangerschap mogelijk te maken. Dat is meestal een eiceldonor maar kan ook een zaaddonor zijn. Lees meer over eicel of zaaddonatie op donorconceptie.nl

Ook hier geldt: denk niet alleen aan wat praktisch mogelijk is, maar vooral aan wat dit later betekent voor het kind.

1. Een eigen eiceldonor

Een eigen eiceldonor komt uit je eigen omgeving. Dat heeft als voordeel dat je weet wie zij is, dezelfde taal spreekt en makkelijker een band met haar kunt opbouwen. 

Ook voor het kind kan dit waardevol zijn, omdat contact vaak eenvoudiger te onderhouden is en duidelijker is wie eventuele halfbroers of halfzussen zijn. Een eigen donor kan daardoor helpen om de ontstaansgeschiedenis van het kind begrijpelijker en toegankelijker te maken.

2. Een buitenlandse eiceldonor

Bij een buitenlandse eiceldonor zijn er verschillende vormen mogelijk.

C-donor (=contact donor): Een C-donor of ook wel open donor is iemand die je voorafgaand aan de behandeling kunt leren kennen. Je kunt een band opbouwen en samen bespreken welke rol de donor kan hebben in jullie leven en in het leven van het kind. Je kunt ook vragen stellen, bijvoorbeeld over hoeveel halfbroers of halfzussen er zijn.

B-donor (= bank donor): Bij een B-donor of ook wel semi-open donor kan het kind op een bepaalde leeftijd de persoonsidentificerende gegevens achterhalen. Volgens de huidige Nederlandse wetgeving is dit wanneer het kind 16 jaar wordt. Dit is ook belangrijk om het ouderschap uiteindelijk erkend te krijgen in Nederland. Een buitenlandse donor moet dus aan de Nederlandse wettelijke vereisten voldoen.

A-donor (=Anonieme donor): Kies niet voor een anonieme donor. Voor een kind is het belangrijk om later te kunnen achterhalen waar het vandaan komt en wie heeft bijgedragen aan zijn of haar ontstaan. Bij een anonieme donor is die informatie niet of moeilijk beschikbaar, wat gevolgen kan hebben voor de identiteitsontwikkeling van het kind. Ook kan het ontbreken van medische informatie risico’s opleveren, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van erfelijke aandoeningen of ziektes. Daarnaast is anonieme sperma- en eiceldonatie in Nederland sinds 2004 niet meer toegestaan, ook in een draagmoederschap traject in het buitenland. Een donor mag aan maximaal 12 gezinnen doneren volgens de Nederlandse wet. 

Als er geen contact is geweest tussen wensouders en donor, is er ook geen garantie dat de donor later traceerbaar is of openstaat voor contact wanneer het kind daar behoefte aan heeft. Dit kan heel belangrijk voor het kind in het latere leven zijn.

Kan ik mijn Nederlandse eiceldonor laten testen in Nederland voordat ik haar meeneem naar het buitenland voor behandeling?

Sommige mensen willen graag weten of een eiceldonor geschikt is voordat ze haar meenemen naar een buitenlandse kliniek. Het testen van de eicelvoorraad zegt iets over het moment van testen en voorspelt niet hoeveel eicellen er ook werkelijk gaan komen en welke kwaliteit ze hebben bij een behandeling. Het is belangrijk dat de eiceldonor wordt getest door de kliniek die ook de behandeling uitvoert. Het is dus niet handig een donor te laten testen voor een Nederlandse kliniek terwijl ze in het buitenland een behandeling krijgt. 

Let op massadonoren

Zoek uit of de donor al eerder heeft gedoneerd. Als dat zo is, probeer dan te achterhalen hoeveel kinderen er al zijn en voor hoeveel kinderen de eicellen of het zaad nog gebruikt kunnen worden.

Je wilt voorkomen dat je kind later heel veel halfbroers of halfzussen blijkt te hebben. 

Een donor mag aan niet meer dan 12 gezinnen doneren. Wees je ervan bewust dat er in het buiteland vaak geen overheid gereguleerde donorregisters zijn, waardoor je als wensouders niet altijd zicht kan houden op het bestaan (of het nog ontstaan) van halfbroers en -zussen van jouw kind. Het is belangrijk om hier duidelijke afspraken over te maken met de donor in de donorovereenkomst.

Behandeling in het buitenland

Soms kiezen wensouders ervoor om samen met een draagmoeder en eventueel een eiceldonor naar het buitenland te reizen voor een medische behandeling.

Dat kan bijvoorbeeld gebeuren omdat zij niet voldoen aan de voorwaarden van Nederlandse klinieken. Ook kan het zijn dat klinieken in het buitenland andere mogelijkheden bieden.

Een behandeling in het buitenland kan aantrekkelijk lijken. Toch zijn er ook mogelijke nadelen.

De voorwaarden die Nederlandse klinieken stellen, zijn er met een reden. Bijvoorbeeld vanwege medische risico’s van een zwangerschap voor de draagmoeder. Soms zijn er ook ethische redenen waarom een behandeling in Nederland niet is toegestaan.

In het buitenland worden in sommige gevallen makkelijker of meer medicijnen voorgeschreven. Dat kan extra risico’s opleveren voor:

• de draagmoeder;
• de eiceldonor;
• de wensmoeder.

Daarnaast kan communicatie in een buitenlandse kliniek lastiger zijn door de taalbarrière.

Welke landen wel en welke niet?

Draagmoederschap wordt in meerdere landen in de wereld uitgevoerd. Toch betekent dat niet dat ieder land een goede of veilige keuze is.

In sommige landen zijn de belangen van betrokkenen niet goed gewaarborgd. Dat kan gaan om:

• het belang van het kind;
• de positie van de draagmoeder;
• de positie van de donor;
• de positie van de wensouders;
• psychosociale begeleiding;
• medische zorg;
• juridische bescherming;
• ethische waarborgen.

Soms kan er zelfs sprake zijn van uitbuiting, misbruik of winstbejag.

Kies daarom voor een land waar draagmoederschap goed geregeld is en waar het belang van het kind centraal staat.

Juridische begeleiding vóór de start

Neem altijd ruim vóór de start van een traject contact op met een Nederlandse familierechtadvocaat gespecialiseerd in buitenlands draagmoederschap.

Doe dit niet pas wanneer de behandeling voor het maken van de embryo’s al is gestart of wanneer er al een zwangerschap is.

Een advocaat kan helpen om vooraf beter te begrijpen welke gevolgen bepaalde keuzes hebben. Zeker wanneer er sprake is van een buitenlandse draagmoeder, een buitenlandse donor of een behandeling in het buitenland, is het belangrijk om goed geïnformeerd te zijn.

Counseling bij draagmoederschap in het buitenland

Een psychosociaal counselor gespecialiseerd in buitenlands draagmoederschap kan helpen om bewuste keuzes te maken.

Counseling kan helpen bij vragen zoals:

• Wat betekent dit traject voor het toekomstige kind?
• Hoe zorgen we dat afstammingsinformatie beschikbaar blijft?
• Hoe leggen we later de ontstaansgeschiedenis uit?
• Hoe bouwen we contact op met de draagmoeder?
• Welke rol kan een donor later hebben?
• Welke keuzes zijn goed voor de identiteitsontwikkeling van het kind?
• Welke mogelijkheden en onmogelijkheden zijn er?

Counseling is geen teken van twijfel. Het helpt juist om goed geïnformeerde en weloverwogen beslissingen te nemen.

Minimale checklist: voordat je een traject in het buitenland start.

Deze vragen moet je in ieder geval gesteld hebben om te bepalen of je zorgvuldig genoeg voorbereid bent. Als deze vragen goed beantwoord zijn, kan je verder uitzoeken of je verder wilt met draagmoederschap in dit land.

Openheid

• Kan het kind later weten waar hij of zij vandaan komt?
• Is duidelijk wie de draagmoeder is?
• Is duidelijk wie een eventuele donor is?
• Kan het kind later vragen stellen aan de draagmoeder of donor?
• Is er ruimte voor contact of een relatie als het kind dat wil?

Over de draagmoeder

• Kennen jullie haar motivatie?
• Is duidelijk dat zij vrijwillig draagmoeder wil zijn?
• Kunnen jullie rechtstreeks met haar praten?
• Is er contact mogelijk tijdens en na de zwangerschap?
• Worden haar belangen goed beschermd?

Over de donor

• Is de donor een C-donor of een B-donor?
• Is de donor later traceerbaar en hoe?
• Is bekend hoeveel halfbroers of halfzussen er kunnen zijn?
• Is er medische informatie beschikbaar?
• Wordt anonieme donatie vermeden?

Over het land en de behandeling

• Zijn de belangen van kind, draagmoeder, donor en wensouders goed gewaarborgd?
• Is er aandacht voor psychosociale, medische, juridische en ethische aspecten?
• Zijn er risico’s door taalbarrière of cultuurverschil?
• Worden er medicijnen voorgeschreven die extra risico’s kunnen geven?
• Is duidelijk waarom een behandeling in Nederland niet mogelijk is? 

Over begeleiding

• Heb je een gespecialiseerde Nederlandse familierechtadvocaat gesproken?
• Heb je psychosociale counseling in Nederland gehad?
• Heb je voldoende tijd genomen om de draagmoeder te leren kennen?
• Zijn de keuzes later goed uit te leggen aan je kind?

Veelgestelde vragen over een draagmoeder in het buitenland

Waarom zoeken wensouders een draagmoeder in het buitenland?

Soms is het in Nederland moeilijk om een draagmoeder te vinden. Ook komt niet iedereen in aanmerking voor een medisch traject in Nederland. Daarom kijken sommige wensouders naar landen waar draagmoederschap gereguleerd is, bemiddeling mogelijk is of medische behandeling anders wordt aangeboden.

Is een traject in het buitenland sneller of goedkoper?

Dat kan zo lijken, maar snelheid en kosten mogen niet de belangrijkste reden zijn om voor een traject te kiezen. Een goed en zorgvuldig traject is belangrijker dan een traject dat sneller of goedkoper lijkt.

Waarom is contact met de draagmoeder zo belangrijk?

De draagmoeder maakt deel uit van de ontstaansgeschiedenis van het kind. Door rechtstreeks contact kun je haar beter leren kennen, afspraken maken en ook na de geboorte contact houden. Dat is belangrijk voor wensouders, draagmoeder en kind.

Waarom wordt een anonieme donor afgeraden?

In Nederland is het gebruik van een anonieme donor (A-donor) sinds 2004 niet meer toegstaan. Een anonieme donor is niet in het belang van het kind. Het kind kan later vragen hebben over zijn of haar afkomst. Daarnaast kan het ontbreken van medische informatie risico’s geven en kan anonieme donatie juridische gevolgen hebben.

Wat als een kliniek in het buitenland meer mogelijkheden biedt?

Dat kan aantrekkelijk lijken, maar Nederlandse voorwaarden bestaan niet voor niets. Ze houden onder meer verband met medische risico’s voor de draagmoeder en ethische afwegingen. Ook communicatie in een buitenlandse kliniek kan lastiger zijn door taalverschil.

Wat moet je doen vóórdat je start?

Neem ruim vóór de start contact op met een Nederlandse familierechtadvocaat gespecialiseerd in buitenlands draagmoederschap. Laat je begeleiden door psychosociale counseling in Nederland, zodat je de gevolgen voor het kind, de draagmoeder, donor en wensouders zorgvuldig kunt afwegen.

Samenvatting

Een draagmoeder in het buitenland kan voor wensouders een mogelijke route lijken wanneer het in Nederland moeilijk is om een draagmoeder te vinden of een medisch traject te starten. Toch vraagt deze keuze veel zorgvuldigheid.

Denk vooraf goed na over het belang van het kind, de positie van de draagmoeder, de rol van een eventuele donor, het contact tussen alle betrokkenen en de medische, juridische, psychosociale en ethische kanten van het traject.

Kies niet voor wat het snelst of goedkoopst lijkt. Kies voor een traject waarin het kind later kan weten waar het vandaan komt, waarin de draagmoeder vrijwillig kiest en waarin contact, openheid en zorgvuldige begeleiding centraal staan.